Bierbrouwers kijken verder: cider, kombucha en seltzer

Een brouwer brouwt bier. Toch? Jazeker. Maar lang niet meer uitsluitend. Grote bierconcerns kijken al jaren verder dan Pilsener, IPA en Weizen. Consumenten drinken gevarieerder en brouwers zoeken naar dranken voor momenten waarop bier niet automatisch de eerste keuze is. Fris, fruitig, licht en makkelijk drinkbaar zijn daarbij terugkerende begrippen.

Voor brouwers is dat minder vreemd dan het lijkt. Ze weten alles van gist, suikers, fermentatie, temperatuur, koolzuur en smaakontwikkeling. Bovendien beschikken ze over productiefaciliteiten en distributienetwerken. Waarom zou je al die kennis alleen gebruiken voor bier?

Hard seltzer: bruisend en fruitig

Neem hard seltzer. Het concept werd groot in de Verenigde Staten en vond daarna ook zijn weg naar Europa. De categorie laat zich niet in één productiemethode vangen. Hard seltzers zijn doorgaans heldere, bruisende alcoholische dranken met een lichte fruitsmaak, maar de alcohol kan op verschillende manieren in het product terechtkomen. Sommige worden daadwerkelijk vergist of ‘gebrouwen’, bij andere wordt alcohol aan de drank toegevoegd.

Bij Grolsch kozen ze nadrukkelijk voor de eerste route. De brouwerij omschrijft Viper als een gebrouwen hard seltzer. Grolsch zegt zelf dat het merk ontstond naar aanleiding van de opkomst van hard seltzer op de Amerikaanse markt. Viper maakt tegenwoordig onderdeel uit van het merkenportfolio van de Enschedese brouwer. 

Het interessante zit hem niet alleen in het drankje zelf. Viper laat vooral zien dat een traditionele bierbrouwer zijn kennis en infrastructuur gebruikt om een andere drankcategorie te bedienen. En Grolsch zegt inmiddels openlijk dat het verder wil kijken. De brouwerij schrijft dat het de komende jaren innovatieve lichte en non-alcoholische dranken aan het portfolio wil toevoegen. Bier blijft belangrijk, maar het speelveld wordt groter.

Ook kleine brouwers proberen het

Hard seltzer is bovendien niet uitsluitend het terrein van de grote concerns. Brouwerij Klein Duimpje uit Hillegom waagde zich bijvoorbeeld met Tropical Roes aan hard seltzer. Een opvallende zijstap voor een brouwerij die we toch vooral kennen van speciaalbier. En juist dat soort uitstapjes zijn interessant. Kleine brouwers beschikken niet over de marketingbudgetten van de multinationals, maar hebben wel iets anders: de vrijheid om te experimenteren. Een brouwinstallatie hoeft tenslotte niet uitsluitend Pils, Tripel of IPA voort te brengen.

Gulpener duikt in de kombucha

Nog zo'n zijweg vinden we in Limburg. Gulpener heeft met BATU Kombucha een drank in huis die qua smaak behoorlijk ver van bier verwijderd is, maar qua gedachtegoed verrassend dicht bij het brouwersvak staat. Kombucha begint doorgaans met gezoete thee. Vervolgens gaan gisten en bacteriën aan het werk. Tijdens die fermentatie ontstaan zuren en allerlei aromatische verbindingen die kombucha zijn karakteristieke frisse en zurige smaak kunnen geven.

Belangrijk detail: kombucha is niet hetzelfde als hard kombucha. Reguliere commerciële kombucha wordt meestal als alcoholvrije of zeer laag-alcoholische drank verkocht. Bij hard kombucha wordt het fermentatieproces juist zo gestuurd dat een drank met een duidelijk alcoholpercentage ontstaat. Voor een bierbrouwer is vooral het principe herkenbaar: micro-organismen krijgen suikers en maken daar een compleet andere drank van.

BATU laat bovendien zien hoe breed het begrip smaak inmiddels wordt. Gulpener verkoopt bijvoorbeeld een variant met Matcha & Yuzu, waarin de aardse kant van matcha tegenover frisse citrusachtige yuzu staat. 

Begin juli maakte Grolsch bekend dat ze Gulpener hebben overgenomen. Interessant is waarom Grolsch die stap aantrekkelijk vindt. In de gezamenlijke bekendmaking wordt BATU Kombucha expliciet genoemd. Volgens de bedrijven versterkt de transactie Grolsch niet alleen in speciaalbier, maar ook in non-alcoholische dranken. Grolsch heeft dus Viper in het eigen portfolio en ziet via Gulpener ook waarde in BATU. Dat is geen toeval meer. Dat is strategie.

AB-InBev experimenteert met hard kombucha

Ook 's werelds grootste bierconcern heeft buiten het bierglas gekeken. AB-InBev, bekend van onder andere Hertog Jan, Dommelsch, Bud en Stella Artois, richtte daarvoor onder meer innovatietak ZX Ventures op. Het concern wilde daarmee vroegtijdig kunnen investeren in nieuwe bedrijven en drankcategorieën die mogelijk interessant zouden worden. Een van die experimenten was Kombrewcha, een Amerikaans merk voor hard kombucha.

In een presentatie voor investeerders noemde AB-InBev Kombrewcha zelf als voorbeeld van zijn strategie om naar categorieën naast bier te kijken. Het concern sprak daarbij onder meer over wijn, sterke drank en andere dranken die tijdens dezelfde consumptiemomenten als bier worden gedronken. Hard kombucha werd expliciet als voorbeeld genoemd. 

Daar moeten we wel een kanttekening bij plaatsen. Het betekent niet dat AB-InBev anno 2026 een grote speler op de Nederlandse kombuchamarkt is. Kombrewcha is vooral interessant als bewijs dat ook de grootste bierproducent ter wereld al jaren onderzoekt wat er naast bierte halen valt.

En dan cider

Hard seltzer mag relatief nieuw zijn en kombucha momenteel hip ogen, cider heeft natuurlijk veel oudere papieren. In de basis ontstaat cider door appelsap te vergisten. De suikers uit het fruit worden door gist omgezet in onder andere alcohol en koolzuur. Afhankelijk van appels, productiemethode en hoeveelheid restsuiker kan het resultaat uiteenlopen van strak en droog tot uitgesproken zoet en fruitig. En juist die toegankelijke, fruitige kant maakt cider interessant als zomerdrank.

Een naam die daarbij onmiddellijk opvalt is Somersby. Wie Somersby ziet, denkt misschien niet onmiddellijk aan een bierbrouwer. Toch is het een merk van de Deense brouwer Carlsberg. De Deense wereldspeler lanceerde Somersby in 2008 als zijn eerste internationale cidermerk. Het concern zag toen al commerciële kansen buiten de traditionele biermarkt. Somersby groeide daarna snel internationaal.

Apple vormt de klassieke basis van het merk. Daarnaast zijn er verschillende fruitvarianten. Somersby Blackberry is bijvoorbeeld een cider van 4,5% alcohol waarin appel wordt gecombineerd met een duidelijke smaak van zwarte bessen. Carlsberg omschrijft hem als zoet, licht zuur en fruitig. 

Apple en Blackberry zijn dus mooie voorbeelden van de toegankelijke, fruitige kant van de cidercategorie. Dat beide smaken deze zomer specifiek in Nederland de populairste ciders zouden zijn, kunnen we zonder actuele Nederlandse verkoopcijfers echter niet hard maken. En dus doen we dat ook niet. Wat we wél weten: Somersby is uitgegroeid tot een van de grote internationale cidermerken en wordt in tientallen markten verkocht. 

Heineken zag al vroeg brood in appels

Carlsberg is bepaald niet de enige biergigant die cider serieus neemt. Heineken is al jaren een belangrijke internationale ciderproducent. Het bekendste merk binnen dat portfolio is Strongbow. Heineken kreeg het merk in 2008 buiten Australië en Nieuw-Zeeland in handen via de overname van Scottish & Newcastle. Later kwam ook Strongbow in Australië weer binnen het concern. Heineken noemt Strongbow zijn leidende wereldwijde cidermerk. 

Heineken spreekt in zijn eigen jaarverslagen al jaren nadrukkelijk over cider als afzonderlijke drankcategorie. In 2022 bedroeg het wereldwijde cidervolume van het concern al meer 5 miljoen hectoliter. Dat is dus geen experiment meer.

In Nederland probeerde Heineken cider al vroeg groter te maken. Strongbow werd hier rond 2008 nadrukkelijker in de markt gezet, maar Nederland bleek destijds nog niet eenvoudig te overtuigen. In 2016 volgde een nieuwe poging met Apple Bandit. De Heineken Collection beschrijft zelf hoe het concern daarmee inspeelde op consumenten die meer afwisseling zochten. Dat verhaal is interessant omdat het laat zien dat trends zelden in een rechte lijn lopen. Soms is een product simpelweg te vroeg.

Niet iedere kombuchabrouwer is een bierbrouwer

Wie verder rondkijkt in Nederland, ontdekt ondertussen ook allerlei kleine producenten van kombucha. Daarbij moeten we wel onderscheid maken. Een kombuchabrouwerij is niet automatisch een bierbrouwerij die kombucha is gaan maken. Dat klinkt als muggenziften, maar het is een wezenlijk verschil.

Het interessante is juist dat twee werelden naar elkaar toe bewegen. Aan de ene kant heb je traditionele bierbrouwers zoals Gulpener die kombucha omarmen. Aan de andere kant ontstaan gespecialiseerde kombuchabrouwerijen die zichzelf eveneens als brouwers zien. Het gemeenschappelijke woord is fermentatie.

De brouwer wordt drankenmaker

En daar komen alle lijnen bij elkaar. Grolsch maakt naast bier ook Viper. Gulpener ontwikkelde BATU. Carlsberg bouwde met Somersby een internationaal cidermerk op. Heineken heeft met Strongbow een grote positie in cider. AB-InBev onderzocht via zijn innovatieactiviteiten onder meer hard kombucha. En kleinere brouwers experimenteren eveneens buiten de klassieke bierstijlen.

Dat betekent niet dat bier op zijn retour is. Het betekent vooral dat brouwerijen hun vakkennis breder inzetten en hun risico's een beetje spreiden. Ze begrijpen wat gist met suiker doet. Ze kennen fermentatie en weten hoe temperatuur, tijd en grondstoffen aroma's beïnvloeden. Ze kunnen koolzuur beheersen en zoeken voortdurend naar balans tussen zoet, zuur, bitter en alcohol.

Bij bier komen de vergistbare suikers vooral uit graan. Bij cider uit appels. Bij kombucha begint het avontuur met thee en suiker. Hard seltzer kan weer via verschillende productieroutes ontstaan. Andere grondstoffen. Andere smaken. Andere glazen. Maar regelmatig dezelfde fascinatie: wat gebeurt er wanneer je micro-organismen aan het werk zet?

Kijk deze zomer eens naast je bierglas

Voor bierliefhebbers is die ontwikkeling eigenlijk alleen maar leuk. Niet omdat hard seltzer, cider of kombucha bier zou moeten vervangen. Zeker niet. Maar wie serieus geïnteresseerd is in smaak, kan er ontzettend veel van leren. Drink eens een cider en let niet alleen op de appel, maar ook op zoet, zuur en eventueel tannines. Proef een kombucha en probeer de zuren en fermentatiearoma's uit elkaar te halen. Zet een hard seltzer naast een Pils en vraag je af waarom beide verfrissend kunnen zijn terwijl ze totaal anders zijn opgebouwd. 

En neem daarna vooral weer een mooi bier. Want misschien is dat wel de leukste ontwikkeling van allemaal. De moderne bierliefhebber hoeft niet te kiezen tussen bier óf de rest. Er valt simpelweg steeds meer te ontdekken.