'Alcoholvrij bier het moeilijkste om te bouwen'

20 januari 2020
Hoe maak je een alcoholvrij bier? Bij wie kun je voor een antwoord op die vraag beter terecht dan bij Gerard van den Broek, meesterbrouwer van Hertog Jan? Lees wat hij over alcoholvrij brouwen te vertellen heeft in een exclusief interview met Bierista.

Door Frits Dunnink

Ik ben in de regel gek op iets nieuws. Maar soms is het knap lastig nieuwe dingen te omarmen. Met het verschijnsel alcoholvrij bier heb ik dat ervaren. Moeilijk om enthousiast over te raken, vond ik. Een vriendin vroeg mij hoe alcoholvrij bier eigenlijk wordt gebrouwen. Als biersommelier moest haar op dat moment een antwoord schuldig blijven. Dat prikkelde me. Ik besloot met te verdiepen in het fenomeen bier zonder alcohol. Natuurlijk sloeg ik ook aan het proeven. En bevestigde veel wat ik proefde mijn scepsis.

Hertog Jan 0.0

Maar ik vond ook alcoholvrije bieren die prettig zijn om te drinken. Ik leerde dat het een echte uitdaging is om zonder alcohol toch karaktervol bier te brouwen. Ik werd nieuwsgierig om meer te weten over alcoholvrij brouwen. Hoe pakten ze dat bijvoorbeeld aan bij Hertog Jan? Deze brouwerij presenteerde in het najaar van 2019 de Hertog Jan 0.0. Ik vroeg aan meesterbrouwer Gerard van den Broek of hij over de totstandkoming wilde vertellen.

Bier en haast

Bij brouwerij Hertog Jan hebben ze voor hun 0.0 de tijd genomen. Waar een andere toonaangevende Nederlandse brouwerij 18 maanden de tijd kreeg om een volwaardig alcoholvrij bier op de markt te zetten, gunden ze zich in Arcen vijf jaar. Omdat goed bier en haast elkaar nu eenmaal slecht verdragen. Omdat het een bier moest worden met weliswaar 0% alcohol, maar dan wel zo dat Gerard van den Broek en zijn team er voor 100% achter staan. Wanneer je als brouwer aan een bier je naam verbindt, ga je niet over een nacht ijs. Een bijkomstigheid was dat in die vijf jaar tijd er veel technologische ontwikkelingen waren. Zo werden uiteindelijk dingen mogelijk die eerst niet konden.

Vakman

Aan het begin van ons gesprek stel ik dat alcoholvrij bier ontwikkelen voor een brouwer toch een vrij ondankbare opgave moet zijn. Van den Broek reageert op de voor hem zo kenmerkende bezonnen, praktische manier. Hier spreekt een vakman die zijn ambacht goed verstaat. En daarop vertrouwend, zich door een ogenschijnlijke uitdaging niet van de wijs laat brengen. Die er bovendien plezier in schept om nieuwe dingen te blijven ontdekken in zijn vak.

Destillatie

Aan de basis van Hertog Jan 0.0 ligt het de Hertog Jan Pilsener. Gelagerd, uitgerijpt: je zou het zo kunnen afvullen en verkopen. Dit bier is onder lage druk gedestilleerd, waardoor de alcohol al verdampt op een temperatuur van 35°C. Veel geur- en smaakstoffen van het bier blijven zo behouden. Maar niet alle. Het destilleren gebeurde niet in Arcen, vertelt Van den Broek, maar bij de collega’s van brouwerij Stella Artois in Leuven. Alcohol uit bier krijgen is evenwel één ding. Hoe je vervolgens een bier creëert zonder alcohol dat de moeite waard is om te drinken, is vers twee.

Traditioneel en modern

Met de alcohol verdwijnt ook een aanzienlijk deel van de smaak en het karakter uit het oorspronkelijke bier. Zoveel mogelijk natuurgetrouw, aansluitend bij hun ‘ouderwetse’ vakmanschap zijn Van den Broek en zijn brouwers begonnen te bouwen aan aroma en smaak. Dat betekende een schier eindeloze cyclus van proberen, proeven en aanpassen. Proeven door de mensen van Hertog Jan zelf, maar ook door liefhebbers en kenners van buiten de brouwerij. Daarbij maakten ze onder meer gebruik van de technologisch doorontwikkelde versie van een traditioneel ingrediënt: speciaal uitgekozen geïsomeriseerde hop. Dit proces wordt ook wel koude hopping genoemd. Het maakt het de brouwer mogelijk de bitterheid in bier te sturen. Dit kun je afdoen als laakbare nieuwlichterij, maar het is nog steeds ‘gewoon’ conform het traditionele Reinheitsgebot.

(tekst gaat door onder de foto)

De smaak

Hoog tijd om te proeven. Hertog Jan 0.0 is in ieder geval een mooi bier om te zien zoals het in het glas vloeit. Wit, vrij stabiel schuim met grove bellen. Helder goudkleurig met wat loom naar de oppervlakte stijgende bubbeltjes koolzuur. In het aroma vind je subtiele toetsen van wort, met ook frisse en zoete tonen. Niet bijster uitgesproken, maar dat verwachten van een 0.0 zou ook dwaas zijn. Wat verrast is het volle, beetje romige mondgevoel. In de smaak balanceren zoet en bitter, met een randje frisse fruitigheid. Ik herken smaken die herinneren aan groene appel en honing. Ergens doet het me zelfs denken aan droge witte wijn. Een oprisping wekt smaakherinneringen aan een slok champagne brut, ja lach maar!

Smaakpalet

De smaakbeleving die ik van oudsher associeer met alcoholvrij bier is er ook. Je kent het wel: dat vettige, moutachtige. Ik vind het altijd sterk op veevoer lijken. Dat is onvermijdelijk in een 0.0, maar hier is dat heel ver weggedrukt naar de randen van het smaakpalet. In de afdronk domineren zoet met ‘ouderwetse’, goede bierbitterheid. De indruk van groene appel blijft. Op de tong blijft iets dat ik moeilijk vind te duiden, een soort milde tinteling. Onderaan de zijkanten van mijn tong word ik iets bitters gewaar dat ik ook herken uit de smaak van zoetjes voor de koffie. Dat lijkt een verwijzing te zijn naar de geïsomeriseerde hop die de brouwers hebben gebruikt. De afdronk blijft lang hangen.

Koud schenken

Ik ben verrast door wat ik allemaal ontdek in Hertog Jan 0.0 als ik mezelf de tijd gun om echt te proeven. Het is een prettig bier om te drinken. Schenk het wel zo koud mogelijk. Want zodra het warmer wordt in het glas, worden de smaken die ik liever niet heb in alcoholvrij bier, wel prominenter. Nu ik weet dat voor dit alcoholvrij het traditionele Hertog Jan-pils het moederbier is, ben ik erg nieuwsgierig om dat weer een keer met aandacht te proeven.

Fruitigheid kwijt

Uiteraard is Gerard van den Broek in zijn sas wanneer hij merkt dat ik het alcoholvrije bier van zijn signatuur met genoegen proef. Hij geeft toe dat in de 35 jaar dat hij inmiddels in het vak zit, dit het moeilijkste bier was om te brouwen. Het lastigste bleef lange tijd dat het bier naar Van den Broeks smaak zijn fruitigheid kwijt was. Uiteindelijk slaagde de meesterbrouwer erin om zijn vinger erop te leggen. Met behulp van specifieke aromacomponenten lukte het hem om Hertog Jan 0.0 op smaak te krijgen. Wanneer ik hem zo hoor vertellen, moet ik onherroepelijk denken aan het relaas dat hij met me deelde over de totstandkoming van Grand Prestige Vatgerijpt. Welke aroma’s, vraag ik hem. Van den Broek glimlacht geheimzinnig. En geeft er de voorkeur aan het antwoord op mijn vraag het geheim van de brouwer te laten.

Extreemsport

Wanneer ik later dit artikel verder uitwerk, bedenk ik me dat je brouwen zou kunnen beschouwen als sport. Waarbij het draait om smaak te onttrekken aan mout, om dat vervolgens met hop en gist om te zetten in een goed glas bier. Hoe meer mout, hoe makkelijker dat wordt. Een karaktervol bier brouwen met een laag alcoholgehalte is een Olympische prestatie. Brouwen zonder alcohol is extreemsport.

Houten vergistingskuip

De geschiedenis van alcoholvrij bier laat ook zien hoe het brouwersambacht zich ontwikkelt. Zouden de monniken die zoveel hebben betekend voor het vooruitbrengen van het brouwen, nog iets van hun ambacht herkennen? De brouwerij is de open vergistingskuip van hout al lang ontstegen. Of je daar als liefhebber om treurt of niet: het is iets waar je je ogen niet voor kunt sluiten.

Zelf proberen

Bierista heeft tot eind januari een cash back-actie op de Hertog Jan 0.0. Bierista's kunnen een sixpack halen in de winkel en een expert-review schrijven op de website. Bij inleveren van het bonnetje stort Bierista het aankoopbedrag retour. Bierliefhebbers bij Bierista hebben de Hertog Jan 0.0 hoog zitten. Hoe hoog? Dat zie je in de Top 10 Alcoholvrije bieren.

Blockimage bimage 2079