Waarom bier in blik?

Steeds meer speciaalbieren worden afgevuld in aluminium blik. Vooral bij IPA's en andere hoppige bieren is dat geen toeval. Blik beschermt tegen licht, is licht van gewicht en biedt voordelen bij opslag en transport. Maar hoe zit het met zuurstof tijdens het afvullen, de vermeende metaalsmaak en de kunststof coating aan de binnenkant? En is bier in blik eigenlijk wel duurzamer dan bier in een glazen fles? 

Als je regelmatig een bierwinkel bezoekt, dan kan de opmars van kleurrijke bierblikken je niet zijn ontgaan. Zeker bij moderne craftbieren is blik een populaire verpakking geworden. Die ontwikkeling heeft meerdere oorzaken. Brouwers willen hun bier zo vers mogelijk bij de consument krijgen, terwijl verpakking en transport praktisch en betaalbaar moeten blijven. Bovendien biedt een blik volop mogelijkheden voor opvallende ontwerpen.

Toch zijn niet alle voordelen zo vanzelfsprekend als ze soms worden gepresenteerd. Vooral bij versheid en duurzaamheid komt het op de details aan.

Waarom is blik interessant voor hoppige bieren?

Een van de belangrijkste voordelen van aluminium blik is dat het volledig lichtdicht is. Bier is gevoelig voor licht. Vooral ultraviolet en blauw licht kunnen reacties veroorzaken waarbij stoffen afkomstig uit hop worden omgezet in verbindingen met een onaangename geur. Bierliefhebbers noemen dit verschijnsel lichtsmaak of lightstruck. De geur wordt vaak omschreven als skunk en kan doen denken aan een stinkdier. 

Bruine bierflessen bieden een behoorlijke bescherming tegen schadelijk licht. Groene en doorzichtige flessen beschermen aanzienlijk minder goed. Maar geen van deze flessen is volledig lichtdicht.

Een aluminium blik houdt het licht helemaal buiten. Voor brouwers die veel aandacht besteden aan de frisse aroma's van hun bier, is dat een aantrekkelijk voordeel.

Blijft de hopsmaak langer vers in blik?

Bij een goede IPA draait veel om geur en smaak. Denk aan frisse citrus, tropisch fruit, bloemen, hars en andere karakteristieke hoparoma's. Die aroma's zijn gevoelig voor veroudering. Vooral zuurstof en warmte kunnen ervoor zorgen dat de frisse hopbeleving afneemt.

Een bierblik heeft een belangrijke eigenschap: zuurstof kan niet door de metalen wand naar binnen dringen. Dat biedt een uitstekende bescherming tijdens opslag. Maar daarmee is niet gezegd dat een IPA in blik automatisch langer vers blijft dan dezelfde IPA in een glazen fles. Een goed afgesloten fles kan eveneens uitstekend beschermen. En zelfs in een volledig lichtdicht blik kan het bier oxideren wanneer tijdens het afvullen te veel zuurstof is achtergebleven.

De kwaliteit van het afvulproces is daarom minstens zo belangrijk als de keuze tussen blik en fles.

Zuurstof tijdens het inblikken: de onzichtbare vijand

Hier zit een van de belangrijkste aandachtspunten voor brouwers. Tijdens het afvullen kan bier in contact komen met zuurstof. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer er lucht achterblijft in het lege blik, wanneer het bier tijdens het vullen zuurstof opneemt of wanneer er zuurstof in de ruimte boven het bier aanwezig blijft.

Brouwers proberen die opname zo veel mogelijk te beperken. Dat doen ze onder andere door blikken vooraf met koolzuurgas te spoelen, zorgvuldig af te vullen en de blikken snel en goed af te sluiten.

Bij het controleren van de verpakkingskwaliteit kijken professionele brouwers daarom niet alleen naar de hoeveelheid opgeloste zuurstof in het bier, maar ook naar de totale hoeveelheid zuurstof in de afgesloten verpakking. Dat wordt aangeduid als Total Package Oxygen, afgekort TPO. 

Een te hoge zuurstofbelasting kan de smaakontwikkeling versnellen. Frisse hoparoma's kunnen vervagen, terwijl ongewenste verouderingstonen ontstaan. Vooral bij aromatische IPA's kan dat een groot verschil maken. Blik beschermt het bier dus uitstekend tegen zuurstof van buitenaf, maar kan zuurstof die tijdens het afvullen is ingesloten niet ongedaan maken. Ook de sluitnaad van het blik moet goed zijn. Een slecht gesloten blik kan de beschermende eigenschappen van de verpakking ondermijnen.

Krijgt bier uit blik een metaalsmaak?

Een hardnekkig vooroordeel is dat bier uit blik naar metaal smaakt. Moderne bierblikken zijn aan de binnenkant voorzien van een dunne beschermende coating. Deze laag voorkomt dat het bier rechtstreeks in contact komt met het aluminium. Dat is belangrijk, want bier is licht zuur. Zonder geschikte bescherming zou het metaal kunnen reageren met de inhoud, met gevolgen voor de kwaliteit van het bier en de verpakking. Een intact, correct geproduceerd bierblik hoort daarom geen uitgesproken metaalsmaak aan het bier af te geven.

Toch kan de ervaring anders zijn wanneer je rechtstreeks uit het blik drinkt. Je ruikt minder van het bier dan wanneer je het in een glas schenkt. Bovendien kunnen het drinken vanaf de metalen rand en de verwachtingen van de drinker de smaakbeleving beïnvloeden. Het advies van Bierista blijft daarom eenvoudig: schenk bier uit blik (en ook uit fles) in een geschikt bierglas. Zo krijgen de aroma's alle ruimte.

De binnenkant bevat kunststof

De beschermende binnenlaag heeft ook een minder bekende kant. Hoewel een bierblik voornamelijk uit aluminium bestaat, is de binnenzijde doorgaans afgewerkt met een dunne kunststofachtige coating. Hiervoor worden verschillende polymeerharsen gebruikt, waaronder epoxyachtige materialen en alternatieve coatings.

Die laag heeft een duidelijke functie: het bier beschermen tegen contact met het metaal en tegelijkertijd corrosie voorkomen. Maar de aanwezigheid van kunststof roept een logische vraag op. Hoe duurzaam is die coating? En kunnen er microplastics of chemische stoffen in het bier terechtkomen?

Kunnen er microplastics in bier uit blik zitten?

Het korte antwoord is: dat is mogelijk, maar de aanwezigheid van een kunststof coating betekent niet automatisch dat een bierblik microplastics aan het bier afgeeft. Wetenschappelijk onderzoek laat wel zien dat de kwestie serieus genomen moet worden.

In 2021 onderzochten wetenschappers de coatings van 27 bierblikken uit zestien landen. Zij vonden verschillende polymeren en chemische toevoegingen in de beschermlagen. Het onderzoek liet ook zien dat coatings van afgedankte blikken in het milieu kunnen achterblijven en mogelijk bijdragen aan microplasticvervuiling.

Een ander onderzoek, gepubliceerd in 2024 in het wetenschappelijke tijdschrift Food Chemistry, onderzocht de aanwezigheid van kleine deeltjes in verschillende commerciële dranken. Daarbij werden ook deeltjes aangetroffen die overeenkwamen met harsmaterialen die in blikcoatings worden gebruikt. De onderzoekers zagen dit als een aanwijzing dat materiaal uit de coating in de drank terecht kan komen.

Dat betekent niet dat ieder bierblik dergelijke deeltjes afgeeft of dat daarmee direct een gezondheidsrisico is aangetoond. Daarvoor is meer onderzoek nodig naar de herkomst, hoeveelheid, blootstelling en mogelijke gezondheidseffecten. Wel maakt het duidelijk dat de binnenlaag van een blik niet volledig buiten beschouwing kan blijven bij discussies over verpakkingskwaliteit en duurzaamheid.

Hoe zit het met BPA in bierblikken?

Bij de beschermende coatings speelt nog een ander onderwerp: bisfenol A, beter bekend als BPA. Deze chemische stof werd jarenlang gebruikt bij de productie van bepaalde epoxyharsen, waaronder coatings voor voedsel- en drankblikken. Onderzoek heeft aangetoond dat kleine hoeveelheden BPA vanuit sommige coatings naar dranken kunnen migreren. Dat is een van de redenen waarom de Europese Unie strengere regels heeft ingevoerd.

Eind 2024 besloot de Europese Commissie BPA in voedselcontactmaterialen, waaronder coatings van drankblikken, te verbieden. De regelgeving ging in januari 2025 in, met overgangstermijnen voor bestaande verpakkingen en bepaalde uitzonderingen. Dat betekent niet dat vanaf die datum ieder blik in de winkel onmiddellijk BPA-vrij was. Voor de invoering gelden overgangsbepalingen en bestaande voorraden mogen onder voorwaarden nog worden verkocht. Ook betekent BPA-vrij niet automatisch dat een coating volledig vrij is van alle mogelijk ongewenste stoffen. De veiligheid van alternatieve materialen moet eveneens worden beoordeeld. 

Voor brouwers en verpakkingsproducenten is dit een belangrijk aandachtspunt bij de keuze van blikleveranciers.

Is de kunststof binnenlaag duurzaam?

De kunststof coating is dun, maar maakt wel onderdeel uit van de totale milieubelasting van het blik. Bij het recyclen van aluminium worden coatings en andere organische resten tijdens de verwerking verwijderd of thermisch afgebroken. Het aluminium kan vervolgens opnieuw als grondstof worden gebruikt. Dat betekent dat de kunststof binnenlaag niet op dezelfde manier wordt hergebruikt als het metaal.

Daar staat tegenover dat de coating noodzakelijk is om bier veilig en met behoud van kwaliteit in een metalen verpakking te bewaren. Een verpakking die het bier goed beschermt, kan bovendien helpen voorkomen dat het product voortijdig wordt weggegooid. De milieuvraag is daarom breder dan alleen de aanwezigheid van kunststof. Ook de hoeveelheid materiaal, de energie voor productie en recycling en de levensduur van de verpakking tellen mee.

Blik heeft duidelijke voordelen bij transport

Een leeg aluminium bierblik is doorgaans veel lichter dan een glazen bierfles. Dat verschil kan belangrijk zijn wanneer grote hoeveelheden bier worden vervoerd. Minder verpakkingsgewicht betekent dat er minder massa hoeft te worden getransporteerd. Blikken zijn bovendien compact en goed stapelbaar. Ze breken niet zoals glas, al kunnen ze wel beschadigen of indeuken.

Voor brouwerijen die hun bier over grote afstanden distribueren, kan dit logistieke voordelen opleveren. Een lichter blik betekent niet automatisch dat de totale transportuitstoot altijd lager is. Ook het type vervoer, de beladingsgraad, de afstanden en eventuele retourstromen spelen mee.

Is bier in blik duurzamer dan bier in glas?

Dit is misschien wel de lastigste vraag. Aluminium heeft twee gezichten. De productie van nieuw aluminium kost veel energie. Tegelijkertijd kan aluminium goed worden gerecycled, waarbij aanzienlijk minder energie nodig is dan bij de productie uit primaire grondstoffen.

Glas heeft weer andere eigenschappen. Het is zwaar en vraagt energie bij de productie en het omsmelten, maar glazen flessen kunnen ook worden hergebruikt. Daar zit een belangrijk verschil tussen een eenmalige glazen speciaalbierfles en een hervulbare statiegeldfles.

Volgens Milieu Centraal is voor bier dat thuis wordt gedronken een herbruikbaar glazen statiegeldflesje doorgaans een milieuvriendelijkere keuze dan blik. Zulke bierflesjes worden gemiddeld ongeveer veertig keer opnieuw gevuld voordat ze worden gerecycled. Bij een eenmalige glazen fles kan de vergelijking juist anders uitpakken. Dan kan het lichte aluminium blik, afhankelijk van productie, transport en recycling, milieutechnisch gunstiger zijn.

Een eerlijke vergelijking moet daarom rekening houden met de volledige levenscyclus van de verpakking.

Statiegeld maakt ook voor bierblikken verschil

In Nederland geldt sinds 1 april 2023 statiegeld op drankblikjes. Voor een regulier bierblik bedraagt dit € 0,15. Het statiegeldsysteem helpt om blikjes gescheiden in te zamelen, waardoor het aluminium opnieuw kan worden gebruikt. Maar er blijft een wezenlijk verschil met hervulbare bierflessen. Een glazen statiegeldfles kan worden gereinigd en opnieuw gevuld. Een aluminium bierblik wordt na gebruik niet opnieuw gevuld, maar verwerkt tot gerecycled materiaal. Recycling is waardevol, maar vraagt opnieuw energie en verwerking. Hergebruik en recycling zijn dus niet hetzelfde.

Waarom kiezen brouwerijen dan toch steeds vaker voor blik?

De keuze van brouwers is meestal een combinatie van verschillende overwegingen. Vooral bij moderne hoppige speciaalbieren biedt blik goede bescherming tegen licht. Ook het relatief lage gewicht, de opslagmogelijkheden en het grote oppervlak voor opvallende ontwerpen zijn aantrekkelijk. Daarnaast zijn er tegenwoordig meer mogelijkheden om bier in kleinere volumes af te vullen, bijvoorbeeld met mobiele afvulinstallaties.

Maar blik is niet automatisch goedkoper. De aanschaf van afvulapparatuur, de kwaliteit van de sluitnaden, de controle op zuurstof en de inkoop van verpakkingsmateriaal kunnen aanzienlijke kosten met zich meebrengen. Voor brouwers die kiezen voor blik, is een zorgvuldig afvulproces daarom essentieel.

De conclusie

Conclusie: blik is goed voor bier, maar niet vanzelfsprekend voor het milieu Er zijn goede redenen waarom zoveel speciaalbieren tegenwoordig in blik worden verkocht. Blik beschermt volledig tegen licht, vormt bij een goede afsluiting een uitstekende barrière tegen zuurstof van buitenaf en biedt praktische voordelen bij transport en opslag. Vooral bij verse, aromatische IPA's kan dat belangrijk zijn.

Maar de verpakking alleen garandeert geen vers bier. De hoeveelheid zuurstof die tijdens het afvullen achterblijft, de bewaartemperatuur en de leeftijd van het bier blijven doorslaggevende factoren. Ook de duurzaamheid vraagt om nuance. Aluminium kan goed worden gerecycled, maar de productie vraagt energie en de beschermende binnenlaag bevat polymeren. Onderzoek naar chemische migratie en microplastics laat zien dat die coating aandacht verdient.

En in Nederland blijft een efficiënt herbruikbare glazen statiegeldfles een sterke keuze vanuit milieuoogpunt.

Blik is een uitstekende bierverpakking, mits het zorgvuldig wordt afgevuld en bewaard. Maar wie beweert dat blik altijd verser, beter of duurzamer is dan glas, vertelt niet het hele verhaal. Voor de bierliefhebber blijft het belangrijkste advies eenvoudig: koop je hoppige bier zo vers mogelijk, bewaar het koel en schenk het in een mooi glas. Want uiteindelijk draait het om wat je proeft, niet om de verpakking.