Een expeditie naar de smaak van bierstad Leeuwarden

26 januari 2018 om 10:00

Alle ogen zijn dit jaar gericht op Leeuwarden. Heel 2018 is de stad, met in haar voetspoor de hele provincie Fryslân, Culturele Hoofstad van Europa. Een jaar met talloze toonaangevende culturele evenementen wordt dit weekeinde spectaculair geopend. Maar wat heeft de Friese hoofdstad bierliefhebbers te bieden? Frits Dunnink ging namens Bierista.nl in zijn geboortestad op onderzoek.

Door Frits Dunnink

Denk je aan Leeuwarden, dan denk je aan De Elfstedentocht. Aan Mata Hari, M.C. Escher, Piter Jelles Troelstra, Simon Vestdijk of Slauerhoff. Je denkt aan beerenburg, suikerbrood en Fryske dûmkes. Maar aan bier? Ondanks dat het bier wel degelijk van oudsher in zijn dna heeft, is Leeuwarden nog bezig zijn naam als bierstad te vestigen. Want er gebeuren wel degelijk interessante dingen. Niet voor niets gingen er recentelijke enkele onderscheidingen van de World Beer Awards naar de Friese hoofdstad. Hoog tijd voor een verkenningstocht. Lees in deze reportage wat in Leeuwarden bijzondere brouwers zijn, naar welke cafés je kunt gaan om hun bieren te proeven en wat de beste plekken zijn om die te kopen.

Een stukje geschiedenis

Brouwerijen van naam moet je in de rijke historie van de stad Leeuwarden vergeefs zoeken. Dat neemt niet weg dat bier een belangrijke rol speelde in de lokale geschiedenis. Een bijzondere episode is wat dat betreft het Leeuwarder Bieroproer, die aantoont hoe machtig brouwers ooit waren in de stad. Maar in de loop der geschiedenis taant de betekenis van het brouwersambacht. De laatste brouwerij van betekenis, De Kroon, legt in 1865 het loodje.

Gedurende de meer dan honderd jaar die volgden, drinkt Leeuwarden voornamelijk pils. De Friese hoofdstad ontwikkelt zich tot draaischijf voor handel in vee en zuivelproducten. Wat betreft culinaire levenscultuur is het leven er sober, op het puriteinse af. Maar met de komst van een nieuwe eeuw veranderen er dingen. Net als de rest van Nederland herontdekt ook Leeuwarden zijn belangstelling voor smaak en regionale producten. Al gaat dat in een stad die eindstation is van de grote intercitylijnen, op een eigen tempo.

Uiteindelijk bereikt ook de Nederlandse bierrenaissance de stad. In 2014 leggen de eerste ondernemers zich toe op het ontwikkelen van ambachtelijk bier van Leeuwarder signatuur. Verdienstelijk, getuige de onderscheidingen die brouwers uit de stad ten deel vallen. Twee huurbrouwerijen zetten Leeuwarden inmiddels stevig op de (inter)nationale bierkaart: De Kroon op Leeuwarden en Grutte Pier Brouwerij.

De Leeuwarder bierscene

De Kroon op Leeuwarden – ‘Ik brouw van jou’

kroon op leeuwarden visualDe liefde voor brouwen en bier komt tot uiting in het credo van deze Leeuwarder brouwerij: ‘Ik brouw van jou’. Opgericht in 2014 door huurbrouwer Ulco de Jong kunnen de bieren van De Kroon op Leeuwarden inmiddels rekenen op nationale erkenning. In 2016 tekende de brouwerij met Kammeraat voor de beste stout van Nederland volgens de World Beer Awards. In 2015 werd de door De Jong ontwikkelde Rosemary Porter uitverkoren tot het beste zware huisbier van Nederland.

Als nuchtere Fries is het winnen van prijzen voor brouwer De Jong evenwel geen doel op zich. Wat hem de grootste voldoening geeft is om zelf recepten te bedenken voor bieren die liefhebbers graag drinken. Met als extra ingrediënten tijd, rust en aandacht. Enerzijds brouwt De Kroon op Leeuwarden bieren in opdracht voor horecaondernemers. Daarnaast brengt de Leeuwarder brouwerij nog bieren uit onder eigen vlag. Naast stoutbieren zoals het al genoemde Kammeraat en Stoutzen, ook het zware blond Cambier en Swiete Swiere, een compleet nieuw ontwikkeld soort driegranenbier. Met Cambier laat De Kroon op Leeuwarden het fascinerende verhaal herleven van het Bieroproer dat de Friese hoofdstad eind 15e eeuw enkele dagen in zijn greep hield.

Proef de huisbieren ontwikkeld door De Kroon op Leeuwarden:

Rosemary Porter – Paddy O’Ryan | Tweebaksmarkt 49

Knilles IPA – Hotel en Grand Café Post Plaza | Tweebaksmarkt 25-27

Witte Rus – Café De Rus | Stationsweg 28

Grutte Pier Brouwerij

Bier met geduld en goud op de World Beer Awards

Grutte Pier Brouwerij is het initiatief van twee ambitieuze jonge huurbrouwers: Frans Filius en Renze Bil. Hun brouwerij kende sinds de oprichting in 2014 een vliegende start. Vermaard geworden zijn ze met hun driegranen-tripel. Dit bier werd zowel in 2016 als in 2017 op de World Beer Awards gelauwerd als het beste in zijn soort in Nederland.

Inmiddels hebben Filius en Bil het assortiment van hun brouwerij uitgebreid. Voor het Leeuwarder speciaalbiercafé De Markies ontwikkelden ze een licht blond bier, zoals de brouwers het zelf betitelen een “session tripel”. Dit blond is het huisbier van speciaalbiercafé De Markies. Het wordt ook gebotteld. Bijzonder trots is Grutte Pier op zijn imperial stout Kracht in de Nacht. Dit bier wordt eerst twaalf maanden gerijpt in de absolute duisternis van cellen van het Blokhuis, de voormalige gevangenis in de binnenstad van Leeuwarden. Met recht dus bier met geduld. Een interessant weetje: het ziet pas het licht wanneer je het uitschenkt in je glas. Van Kracht in de Nacht kwam begin 2017 een limited edition uit in samenwerking met distilleerderij Boomsma: imperial stout verrijkt met Friese Beerenburg. Dit bier won goud bij de World Beer Awards als beste van Nederland in zijn klasse.

In de loop van afgelopen jaar presenteerde Grutte Pier Brouwerij nieuwe loten aan de stam: een kuitbier, een dubbelbock en een ‘gewone’ dubbel. Maar het vlaggenschip van Grutte Pier blijft toch de tripel: het verschijnt op de kaart in meer en meer horecazaken in heel Nederland en ook bij steeds meer slijterijen verovert het zijn plek in de schappen, in Friesland en ver daarbuiten. Van de tripel is er ook een versie met wilde gist. Dit is een mooi bewaarbier gerijpt op vaten van Frans eikenhout.

Het Leeuwarder BieroproerLeeuwarder bieroproer

Zomer 1487: de stad Leeuwarden bestaat net enkele decennia. Ze is ontstaan uit drie dorpen aan de monding van enkele stroompjes in de Middelzee, een zeearm die tot in Midden-Friesland reikt vergelijkbaar met het Lauwersmeer nu. De dorpenfusie komt tot stand onder enkele strenge voorwaarden. Eén ervan wordt gedicteerd door het machtige brouwersgilde. Zij zijn immers als enigen in staat de bewoners van de nieuwe stad te voorzien van het enige dat ze veilig kunnen drinken: bier, volksdrank nummer één. Er mag alleen lokaal gebrouwen bier verkocht worden.

De roemruchte Friese vrijheid

Het is een tijd waarin in Friesland grote politieke en sociale onrust heerst. Twee grote kloosters zijn verwikkeld in de strijd om de wereldlijke macht in een gewest waar feodale structuren verder ontbreken: de roemruchte Friese Vrijheid. In de slipstream van dat conflict staan nog andere groeperingen elkaar naar het leven. Ze verzamelen zich in twee partijen, vernoemd naar de kloosters: de Schieringers en de Vetkopers. Het conflict laait op verschillende momenten op in de vorm van burgeroorlogsachtige toestanden

Bierschandaal

Dan breekt de avond van de 23ste juli aan, een warme dag die dorstig maakt. Enkele kooplieden, aanhangers van het Schieringer kamp, ontmoeten elkaar in een kroeg. De kastelein neemt een beslissing met verstrekkende gevolgen: hij haalt een vaatje bier uit zijn kelder en slaat het aan. Niet zomaar bier, maar gebrouwen in Haarlem: ver buiten de grenzen van Leeuwarden dus. In strijd met het gebod dat de Leeuwarder brouwers hebben opgelegd. Een bierschandaal dat niet onopgemerkt blijft: vertegenwoordigers van het brouwersgilde komen verhaal halen. Met in hun voetspoor een menigte boze burgers. De situatie escaleert in een gewapende strijd waarin Vetkopers en Schieringers openlijk hun al jarenlang smeulende conflict verbitterd uitvechten. Met vele doden tot gevolg.

Het Leeuwarder Bieroproer leidt ertoe dat beide partijen elkaar nog in lengte van jaren bevechten. Ze betrekken machten van buiten het gewest bij hun conflict, met als gevolg dat de Friese Vrijheid in de daaropvolgende eeuw haar einde vindt. Dan onderwerpen de Schieringers en Vetkopers zich aan het gezag van keizer Karel V.

Tot slot

Een portret van bierstad Leeuwarden kan onmogelijk volledig zijn. Vermeldenswaardig zijn de brouwers van Redbad, vernoemd naar de legendarische vroegmiddeleeuwse koning van Frisia Magna. Frits Dunnink LeeuwardenRedbad legt zich met een eigen brouwinstallatie toe op de productie van bier geïnspireerd op de traditie van het Duitse Weizen. Er is inmiddels naast een licht tarwebier ook een donkere variant: een Dunkelweizen met de naam Zwarte Ridder.

Belangrijk voor de ontwikkeling van het Leeuwarder bier is de Admiraals Bierbrouwerij. Gelegen in het naburige dorp Aldtsjerk kwamen in de brouwketel van Gerrit Admiraal onder meer de Rosemary Porter en Grutte Pier Tripel tot stand. Liefhebbers kunnen bij hem op afspraak terecht voor proeverijen en rondleidingen.

Een welgemeend woord van dank gaat ten slotte uit naar Koen Noorduin, adviseur voor beeldcommunicatie bij Imazzo, voor het meedenken over en beschikbaar stellen van een mooie foto bij dit artikel over bierstad Leeuwarden.

Drie bijzondere biercafé’s in Leeuwarden

Speciaalbiercafé De Markies

Gestart in 2005 door Menno Feenstra en Michelle Beerstra heeft dit etablissement zich ontwikkelt tot het toonaangevende biercafé van de Friese hoofdstad. Pal in het centrum, tegenover stadsschouwburg De Harmonie. Kenmerkend is de informele en intieme sfeer. Bij De Markies speelt bier de hoofdrol. Aan de toog het blonde huisbier gebrouwen door Grutte Pier Brouwerij, maar ook regelmatig nieuwe fusten op de wisseltap. Een uitgebreide kaart met streekbieren, uit de rest van Nederland en daarbuiten: soms verrassende maar altijd smaakvolle keuzes.

Groot Schavernek 19 | http://de-markies.nl/

Café De Strohoed

In alle opzichten bruin café (met biljart), al sedert de jaren 1970 gelegen onder het lommerrijke bladerdak van de oude bomen die de Eewal zomen. Achterin de zaak waan je je in de knusheid van ‘it roefke’, benedendeks van een klassieke Friese platbodem. Duits Weizenbier van het fust, Heineken pils met toewijding en geduld getapt zodat je een stuiver op de schuimkraag kunt leggen. Een bierkaart met degelijke klassiekers waar de liefhebber zijn hart aan ophaalt. Daaronder lokale matadoren als Grutte Pier Tripel, en Cambier en Stoutzen van De Kroon op Leeuwarden.

Eewal 72 | Leeuwarden

Oranje Bierhuis

Dit etablissement is een praatcafé, dus verwacht er geen muziek. Het is er al sinds 1770 en daarmee veruit het oudste café binnen de Leeuwarder stadsgrachten. Gelegen aan het Gouverneursplein, tegenover het oude stadhuis. Een gelegenheid om ontspannen te genieten van een goed glas bier.

Auckamastraatje 2 | Leeuwarden

De drie beste bierwinkels van Leeuwarden

Voor wie bier van Leeuwarder brouwers wil kopen om thuis te proeven, kent de stad enkele uitgelezen adressen.

Drankenspeciaalzaak Jelle

Alle bieren van Leeuwarder brouwers vind je, mits voorradig, bij deze ruim gesorteerde slijter gelegen aan een van de grachten in de oude binnenstad. Kracht in de Nacht, het heldenstout van Grutte Pier Brouwerij en ook De Kroon op Leeuwardens Swiete Swiere zijn hier verkrijgbaar. Wie langs gaat, krijgt als bonus een pareltje onversneden Jugendstil-architectuur recht tegenover de slijterij: de Centrale Apotheek.

Voorstreek 63

Priuw

Naam afgeleid van het Friese woord voor ‘proeven’, gebiedende wijs enkelvoud. Winkel met ambachtelijk streekproducten uit heel Friesland, met ook een ruime collectie bieren van toonaangevende brouwers uit Leeuwarden maar ook de rest van de provincie.

Nieuwe Oosterstraat 6

Wielinga

Net buiten het centrum, aan de overkant van de singel bij de Oldehove. Vanouds een toonaangevend adres in de stad voor wijn, maar laat je niet foppen: Wielinga heeft een compleet assortiment speciaalbier van Leeuwarder brouwers en andere streekbieren. Als het beschikbaar is, kun je ervan uitgaan dat je het hier op de kop kunt tikken.

Molenstraat 34