Wat is het verschil tussen herfst- en winterbieren?

2 november 2018 om 08:00

Zo midden in het najaar vinden wij het de hoogste tijd je eens meer te vertellen over de verschillen en overeenkomsten tussen herfst- en winterbieren. Of gewoon je geheugen even op te frissen… Want hoewel je ze op het eerste gezicht misschien op elkaar vindt lijken, het zijn toch echt verschillende bieren!

Ieder seizoen heeft tegenwoordig haar eigen kenmerkende bier. In het voorjaar drinken we een lentebock en in de zomer vooral verfrissende bieren als Witbier, Weizen en (yes, eindelijk!) ook Sours. In het najaar laten we ons verwarmen door de herfstbock en in de winter is het winterbier wat de klok slaat. 

Dat is natuurlijk niet allemaal zonder reden, hoewel toch heel natuurlijk ontstaan. Onze smaak en behoeftes passen zich simpelweg aan naar verschillende omstandigheden zoals de weersomstandigheden, feestdagen, verkrijgbaarheid en ja… Ook gewoon de natuur!

In de herfst drinken we bockbier

Wanneer de dagen korter worden en de bladeren van de bomen vallen, schenken we in Nederland maar wat graag een goed glas bockbier in. Vooral wij Nederlanders zijn gek op deze bierstijl, maar ook in Duitsland, Oostenrijk en Noorwegen wordt er goed genoten van een lekker bockje. Dit is dan ook een echt herfstbier!

Een herfstbock wordt gebrouwen met de nieuwe graanoogst van dat jaar. Het graan wordt in augustus van het land gehaald, dan verwerkt tot mout en als dat gedaan is wordt er onder andere kakelvers bockbier mee gebrouwen. De eerste bockjes worden dan zo eind september, begin oktober afgevuld. Precies op tijd om je heerlijk te verwarmen bij de haard na een frisse herfstwandeling.

Zoet karakter, met een fijn bittertje

We kennen bockbier in de basis als een vrij zoet, verwarmend bier met een karaktervolle bitterheid en een alcoholpercentage tussen de 5,5 en 8,5%. Dit percentage lag van oorsprong rond de 6,5% maar is de afgelopen jaren wat opgerekt. Qua smaak is de bock soms wat fruitig, maar vaker bevat een bockbier karamelachtige tonen. Ook chocolade- en nootachtige tonen kom je regelmatig tegen. Daarnaast zijn de robijnrode tot kastanjebruine kleuren kenmerkend voor een bockbier.

Deze bierstijl wordt oorspronkelijk ondergistend gebrouwen, maar de laatste jaren komen er ook steeds meer bovengistende bockbieren op de markt. Vandaag de dag kennen we alleen in Nederland al tientallen soorten bockbier, zowel bovengistend als ondergistend, die we veelal in de smaakcategorie Donker & Rijk plaatsen.

Warm de winter door

Ook winterbieren plaats je over het algemeen in de smaakcategorie Donker & Rijk, maar zijn qua kenmerkende tonen, aroma’s en ook kleur verschillend van herfstbieren. Winterbieren worden veelal bovengistend gebrouwen en zijn in de basis vaak een stuk moutiger dan bockbieren. Het alcoholpercentage ligt ook net wat hoger, zo tussen de 7 en 9% of meer. Kenmerkend voor winterbieren zijn vooral de kruidige aroma’s en smaken. Dat komt doordat winterbieren vaak met verschillende kruiden zoals kaneel, kruidnagel, zoethout, speculaas, piment of honing worden gebrouwen.

In 2017 werd de Kaapse Klaas van Rotterdamse brouwerij de Kaapse Brouwers nog verkozen tot het ‘Bierista’s Beste Winterbier’, dankzij zijn kenmerkende kruidigheid.

De winter was heel wat jaren geleden dé periode om bier te brouwen omdat het dan koud genoeg was het bier terug te koelen en verder te ontwikkelen. Tegenwoordig hebben we daar verschillende koelmethodes voor en kan het bier dus het hele jaar door gebrouwen worden. Daarom dat winterbier nu meer aan de geur- en smaakkenmerken wordt gekoppeld. Heb je bijvoorbeeld al gezien dat Hertog Jan dit jaar na 13 jaar (!!) weer een Winterbier afvult?

50 tinten winterbieren

Anders dan bockbieren, kun je winterbieren in heel diverse tinten tegenkomen. Over het algemeen zijn zij amberkleurig tot donkerbruin gekleurd, maar er zijn ook lichte varianten bekend. Zo lanceert Lowlander Beer in 2018 bijvoorbeeld de Lowlander Winter White IPA. Een verfrissend, licht winterbier gebrouwen met spar en jeneverbessen. Toch worden winterbieren nog altijd vaak als digestief gebruikt, dit vanwege de complexiteit en het vaak flinke alcoholpercentage. Bockbieren worden bijvoorbeeld weer vaker gebruikt in of naast smaakmakende gerechten.

Met de huidige ontwikkelingen in de bierwereld en de experimentele insteek van veel bierbrouwers, vervagen de lijnen tussen bierstijlen stukje bij beetje. Toch zal de basis altijd een mooi en herkenbaar uitgangspunt blijven. Denk dus vooral niet te veel in hokjes, maar hou altijd in je achterhoofd waar je een bepaalde bierstijl aan kunt herkennen. Zo weet je al snel welk bier bij jouw smaak, behoeftes en natuurlijk ook het seizoen past.

Meer ontdekken over bier proeven, bierstijlen, de geschiedenis van bier of bijvoorbeeld bier en eten? Start dan aan de Bierista Bieropleiding!

Door Frouke van Loo